Op het potje gaan is een belangrijke stap voor een kind. Elk kind wordt zindelijk in een eigen tempo. Jij kan je kind hierbij ondersteunen en aanmoedigen. Dit doe je samen: ouders, opvang en grootouders. Iedereen rondom het gezin is belangrijk om je kind te helpen bij het zindelijk worden.

Wanneer is een kind zindelijk?

Een kind is zindelijk als het voelt dat het moet plassen of poepen én het kan ophouden tot op het potje of toilet. Het ene kind kan al rond 2 jaar zonder luier, bij het andere kind duurt het wat langer. Niks om je zorgen over te maken, want elk kind heeft een eigen tempo.

Zindelijk worden in fasen

Zindelijkheid ontstaat in fasen. Je kind krijgt stap voor stap meer controle over het lichaam. Die controle is nodig om te kunnen starten met het potje. De fasen zijn als volgt:

• Baby's plassen onbewust en reflexmatig zodra hun blaas voor een deel gevuld is. Dit gebeurt tot wel 20 keer per dag. Ook poepen gebeurt vanzelf.
• Peuters worden zich bewust van hun lichaam. Ze beginnen te voelen als er iets in hun blaas zit. Ze merken dat ze geplast hebben of een volle luier hebben. Dit is meestal rond 18 maanden.
• Tussen ongeveer 2 en 3 jaar krijgen kinderen controle. Ze kunnen hun plas en poep even ophouden en daarna loslaten in potje of toilet.
• Droge nachten zijn de laatste stap in de ontwikkeling.

Signalen dat je kind rijp is voor het potje

Een kind geeft meestal rond 2 jaar signalen af dat het klaar is voor het potje. Maar het kan ook eerder zijn. Je kind is klaar om zindelijk te worden als het:

• begrijpt: dat plas en poep op het potje hoort;
• kan: voelt dat het moet plassen of poepen en de plas en poep even kan ophouden;
• wil meewerken.

Begrijpen

Je kind kan:

• voorwerpen brengen naar waar ze thuishoren, bijvoorbeeld blokken in een doos. Je kind begrijpt: plas hoort in het potje;
• voldoende taal begrijpen en simpele aanwijzingen opvolgen;
• onderbreken waar het mee bezig is als het merkt dat het iets in de luier gedaan heeft of aan het doen is;
• een natte of vuile luier als onprettig ervaren.

Kunnen

Je kind kan:

• regelmatig langere tijd de luier droog houden;
• voelen en aangeven dat het moet plassen of poepen;
• alleen lopen, zelf gaan zitten en weer opstaan;
• zelf of met een beetje hulp de onderbroek omlaag en omhoog doen.

Willen

Je kind wil:

• zo snel mogelijk van de natte luier af, als het een natte luier vervelend vindt;
• weten wat er gebeurt op het potje of toilet, is nieuwsgierig;
• meewerken, en laat de eigen wil zien. En zegt soms ook 'nee'.

Zindelijk worden is een leerproces

Zindelijk worden is niet alleen een natuurlijk ontwikkelingsproces. Het is ook een leerproces. Je kind leert begrijpen wat er wordt verwacht. Je kind heeft kansen nodig om te oefenen. Hierbij kun je je kind helpen en aanmoedigen.

Help je kind om zindelijk te worden

Tips voor een goede start

• Help je kind om zich bewust te worden van het plassen of poepen. Zeg wat er gebeurt tijdens het verschonen of als je merkt dat je kind plast of poept. Bijvoorbeeld als je kind hurkt, stopt met spelen, een rustig plekje opzoekt. Of als de gezichtsuitdrukking verandert of je kind met de handen aan de billetjes zit.
• Zorg voor een goed potje.
• Houd het leuk, speels en ontspannen.
• Blijf geduldig, ook als het niet lukt.
• Leg geen druk en geef je kind geen straf als het niet lukt.
• Geef je kind tijd om te leren. Heb vertrouwen.
• Neem kleine stapjes: je kind zal misschien eerst met het potje spelen, dan er even op zitten met de kleren aan en dan pas met de billetjes bloot.
• Maak met elkaar, ouders, opvang en grootouders, afspraken hoe jullie het aanpakken.

Eerst een potje, dan toiletverkleiner

Zorg ervoor dat je kind stevig en prettig kan zitten. Start eerst met een potje. Als dit goed gaat, maak je de overstap naar de toiletverkleiner op de wc. Zorg bij het toilet voor een opstapje zodat de voeten kunnen steunen. Belangrijk is dat jongens tijdens het zindelijk worden ook zittend plassen.

Start op tijd

Kinderen worden steeds later zindelijk: wel 6 tot 12 maanden later dan vroeger. Dit komt onder andere omdat de luiers beter zijn. Kinderen voelen dan minder goed wanneer ze nat zijn. Ook speelt mee dat ouders het vaak druk hebben waardoor het lastig is om lange tijd bezig te zijn met het zindelijk worden. Het is echter wel belangrijk om die tijd te nemen: dit helpt je kind bij het zindelijk worden.

Scholen kunnen je kind weigeren als het nog niet zindelijk is.

Stap 1: Wennen aan het potje

Rond de leeftijd van 18 maanden kun je beginnen met je kind aan het potje te laten wennen. Het kan ook eerder als je kind laat zien dat het de wc of het potje interessant vindt.

• Laat je kind spelen met het potje. Een knuffelbeer of pop op het potje geeft het goede voorbeeld.
• Praat over het potje en laat je kind meegaan naar het toilet. Zo laat je zien waar het toilet is, waarvoor het is en hoe je het gebruikt.
• Lees samen boekjes of bekijk filmpjes. Je kind leert zo de woorden: plas, poep, potje, droog, nat. Ook leert het begrijpen waarvoor het potje is.
• Blokken of andere voorwerpen in- en uitladen helpt om het woordje 'in' te begrijpen. Plas hoort 'in' het potje.
• Leg het verschil tussen nat en droog uit. Laat je kind dit ervaren bij het verschonen, de afwas of in bad.
• Laat je kind regelmatig op het potje zitten.

Stap 2: Regelmatig op het potje

• Vanaf 2 jaar, of als je kindje er klaar voor is (signalen afgeeft), kun je het potje elke dag op terugkerende momenten aanbieden:
  • na het opstaan;
  • na het eten;
  • voor het slapen gaan.
• Bied ook het potje aan als je merkt dat je kind moet plassen of poepen, of als het er zelf om vraagt.

Praktische tips

• Doe je kind makkelijke kleren aan.
• Zorg voor een ontspannen zithouding: benen licht gespreid, onderbroek tot op de enkels.
• Zorg voor een ontspannen sfeer: een boekje erbij of iets vertellen.
• 2 tot 5 minuten op het potje is voldoende.
• Wacht na een plasje 1,5 tot 2 uur voordat je het potje weer aanbiedt.
• Vraag tussendoor aan je kind of het moet plassen. Zo help je je kind aandacht te schenken aan het gevoel van druk.
• Moedig elke stap in de goede richting aan met bijvoorbeeld een welgemeende 'goed zo!'.
• Reageert je kind angstig of verzet het zich heftig? Wacht een aantal weken en start dan opnieuw.
• Op de vraag: 'Kom je op het potje?' antwoordt een peuter snel 'nee'. Geef daarom liever een duidelijke instructie, zoals: 'Kom, je gaat op het potje' of 'Het is potjestijd'.

Stap 3: Zonder luier

Als de luiers regelmatig langere tijd (2 uur) droog blijven, of als je denkt dat je kind er klaar voor is, kun je de luier uit laten.

Praktische tips

• Zet het potje op een vaste plaats.
• Trek je kind een onderbroek aan. Als een kind een natte broek voelt, is het meer gemotiveerd om de plas op te houden. Een onderbroek in een grotere maat gaat makkelijk aan en uit.
• Laat je kind voldoende en regelmatig drinken.
• Houd thuis en bij de opvang vaste momenten aan.
• Ongelukjes horen erbij. Schenk hier niet te veel aandacht aan en stel je kind gerust.
• Laat de luier ook uit na een ongelukje of als je ergens naartoe gaat.
• Een waterdichte beschermer kan een oplossing zijn om een natte autostoel of buggy te voorkomen.
• In een periode met veel verandering, zoals een baby erbij of een verhuizing, is een tijdelijke terugval normaal. Geef je kind de tijd om aan deze nieuwe situatie te wennen.
• Is het op een bepaald moment wel moeilijk om de luier uit te laten? Als je eerst de onderbroek aantrekt en daarover de luier, voelt je kind toch als het nat is.

Poepen op het potje

Volg de 3 stappen die hierboven staan om je kind te leren poepen op het potje. Sommige kinderen kunnen angstig zijn om te poepen op het potje. Ze plassen al wel op het potje maar wachten met poepen tot ze een luier aan hebben.

Het kind vindt het nog moeilijk om de poep 'af te staan' aan het potje en houdt nog even vast aan de 'veilige' luier. Het kind bepaalt nu zelf al wanneer en waar het poept en heeft dus al controle.

Praktische tips

• Voelt je kind dat het moet poepen? Moedig je kind aan, maar verwacht nog niet dat het op het potje gebeurt.
• Geef je kind de tijd om zelf te gaan poepen op het potje.
• Plaats het potje op een rustige plek.
• Probeer kleine stapjes: met luier op het potje, met luier los op het potje, luier open in het potje en dan luier weg.
• Houdt je kind de poep op? Als je kind dagenlang de poep ophoudt, kan het last krijgen van vertraagde, harde en pijnlijke ontlasting. Neem dan contact op met de jeugdgezondheidszorg of huisarts.

Zindelijk worden 's nachts

Meestal wordt je kind vanzelf 's nachts zindelijk. Hier kun je niet veel aan doen. Als je merkt dat je kind regelmatig een droge luier heeft, kun je 's nachts de luier uit laten.

Praktische tips

• Je kunt de luier uit laten als deze minstens 5 van de 7 nachten droog blijft.
• Laat je kind de hele dag door, ook 's middags na 4 uur, normaal drinken.
• Natte luiers wijzen erop dat het lichaam van je kind er niet klaar voor is. Word niet boos als het niet lukt, je kind kan hier niets aan doen.
• Is je kind overdag al een lange periode goed zindelijk, maar heeft het toch iedere ochtend nog een natte luier? Het kan zijn dat je kind 's ochtends, als het wakker is, de luier voelt en daar voor het gemak in plast. Als je denkt dat dat zo is, kun je een keer de luier uit laten. Lukt het nog niet? Blijf rustig, ga nog een tijdje door met de luier in de nacht en probeer het later opnieuw.
• Ongelukjes gebeuren: een goede matrasbeschermer is handig.

Het is heel normaal als je kind tot 7 jaar 's nachts nog ongelukjes heeft.